Van Napoleonpodcast tot fotografiedrieluik
Hoe laat je leerlingen zien wat ze hebben geleerd, zonder een thema af te sluiten met een standaard schrijfopdracht? Op basisschool Op gen Hei verwerken leerlingen hun kennis in onder meer podcasts, stopmotionfilms en fotografie. Een toolkit, ontwikkeld in co-creatie met Charlie Geenen van Buro Onderstroom en ondersteund door Pit Cultuurwijzer, geeft leerkrachten daarvoor ideeën en houvast. Leerkracht Gideon Breuls gebruikt de toolkit in groep 7 en 8.
“Welkom bij deze podcast met als speciale gast: Napoleon.” Zo moet de afsluiting van de lessen rondom het thema burgers en stoommachines hebben geklonken. Een leerling in de vorm van een interviewer stelt Napoleon vragen over zijn tijd, terwijl een klasgenoot de Franse keizer speelt. Een ander groepje bespreekt de opkomst van fabrieken. Tussendoor klinken zelfbedachte rubriekjes, precies zoals in een echte podcast. De historische kennis uit de lessen moest in de podcast terugkomen, maar de leerlingen bepaalden zelf hoe ze die presenteerden.
Meer dan een eindproduct
Voor Gideon was het vooraf best spannend. Zouden de leerlingen de techniek oppikken en tegelijkertijd laten horen dat ze de lesstof hadden begrepen? Dat bleek verrassend goed te gaan. "Natuurlijk was niet iedere podcast even briljant, maar er zaten heel leuke tussen. Je hoorde dat leerlingen hadden nagedacht over de opening, de opbouw en het gebruik van geluidsfragmenten. Dan merk je dat ze verder gaan dan wat je zelf hebt aangeboden."
Daarmee laat de opdracht meer zien dan wat leerlingen over Napoleon en de industriële revolutie weten. Ze schrijven een script, verdelen rollen, werken samen en leren digitale middelen gebruiken. Tegelijkertijd moeten ze inhoudelijke keuzes maken: welke kennis is belangrijk en hoe brengen ze die begrijpelijk over? "Het blijft natuurlijk school", zegt Gideon. "We willen ook kunnen ophalen of ze het thema echt hebben begrepen. Alleen doen we dat niet op de traditionele manier."
Een creatiever alternatief
Op gen Hei werkt met de wereldoriëntatiemethode Wetenswaardig. Een thema bestaat uit een reeks lessen en wordt afgesloten met een grotere opdracht. De bestaande afsluitingen vond het team te droog. De school zocht opdrachten waarin kennis, creativiteit en vaardigheden meer met elkaar verbonden worden. Via Pit Cultuurwijzer ontstond een co-creatie met Charlie Geenen van Buro Onderstroom.
Dat sluit aan bij Deep Learning, het onderwijsconcept waarmee de school al ongeveer tien jaar werkt. Centraal staan zes vaardigheden: karakter, burgerschap, samenwerking, communicatie, creativiteit en kritisch denken. De reguliere vakken vormen de kennisbasis; in grotere opdrachten leren kinderen die kennis vervolgens breder toe te passen. "We zochten vooral handvatten voor creatievere afsluitingen. Een tekenopdracht lukt meestal nog wel, maar bij driedimensionaal werk, muziek, drama of fotografie wordt het voor veel leerkrachten lastiger."
Ruimte om te kiezen
De toolkit biedt mogelijkheden binnen verschillende kunstdisciplines, van theater en beeldende kunst tot muziek, dans en multimedia. De opdrachten zijn in boekvorm én digitaal beschikbaar en niet volledig dichtgetimmerd. Leerkrachten kunnen ze aanpassen aan het thema, de groep en de beschikbare tijd. Ook kunnen zij nieuwe ideeën toevoegen. "Je kiest wat het beste bij het thema past. De toolkit is een begin en nodigt uit om zelf verder te denken."
Bij een thema over televisie en computers maakten leerlingen bijvoorbeeld een stopmotionfilm. Eerst bedachten ze met behulp van een storyboard welk verhaal ze wilden vertellen en welke scènes daarvoor nodig waren. Voor het huidige thema over de wereldoorlogen en de Holocaust kiest het bovenbouwteam fotografie. Leerlingen denken na over de vraag wat zij absoluut in hun koffer zouden meenemen als ze moesten vluchten. Ze fotograferen dat voorwerp en spreken het verhaal achter hun foto in. De beelden worden uiteindelijk als een drieluik gepresenteerd.
Een eerlijk zetje
Gideon vindt de toolkit gemakkelijk te gebruiken en de voorbereiding overzichtelijk. Toch betekent keuzevrijheid ook dat persoonlijke voorkeuren blijven meespelen. Zelf pakt hij sneller een opdracht met fotografie, een podcast of stopmotion dan een vorm met zang of dans, omdat hem dat persoonlijk minder ligt. "Die mogelijkheden staan goed beschreven, maar handvatten krijgen en ze daadwerkelijk gebruiken zijn twee verschillende dingen. Een andere leerkracht kiest misschien juist wél voor muziek of dans."
De toolkit heeft cultuureducatie op Op gen Hei niet uit het niets een plek gegeven. De school werkte al thematisch en sloot projecten al vaker creatief af. Wel heeft de co-creatie het team extra mogelijkheden gegeven. Gideon noemt vooral de diversiteit een kracht. “Het idee om het thema over oorlog en de Holocaust met fotografie af te sluiten, was zonder de toolkit waarschijnlijk niet zo snel ontstaan.”
Ook voor andere scholen
Pit Cultuurwijzer bundelt de co-creatie nu tot een cultuurproject dat ook door andere basisscholen gebruikt kan worden. Zo hoeft niet iedere school opnieuw vanaf nul een eigen traject te ontwikkelen. Hoewel de toolkit aansluit op Wetenswaardig, kunnen de werkvormen volgens Gideon ook worden gekoppeld aan andere methodes voor wereldoriëntatie, aardrijkskunde, geschiedenis en natuuronderwijs.
Zijn advies aan scholen die ermee willen beginnen is eenvoudig: probeer het. "Pak de toolkit erbij, kies een opdracht en ga gewoon aan de slag. Voeg daarna vooral je eigen ideeën toe. Het zou mooi zijn als scholen die nieuwe opdrachten uiteindelijk ook met elkaar kunnen delen." Zo blijft de toolkit zich ontwikkelen - net als de creativiteit van de leerlingen en leerkrachten die ermee werken.
